Bezpieczna praca z prądem

Odpowiednio wysokie napięcie elektryczne przy kontakcie z ciałem ludzkim, które jest dobrym przewodnikiem prądu, może spowodować bardzo poważnie konsekwencje, z nieodwracalnymi uszkodzeniami organizmu i śmiercią włącznie. Napięcia występujące w domowych sieciach elektrycznych to napięcia rzędu 220 - 230 Voltów, co oznacza, że mogą one bez trudu spowodować śmierć człowieka. Do częstych przyczyn zgonów należy zarówno nieostrożne obchodzenie się z prądem podczas prób samodzielnych napraw, jak i eksperymenty dzieci pozbawionych nadzoru, jak na przykład próba wetknięcia nożyczek do gniazdka. Podejmując się usuwania wszelkich usterek, zarówno sieci, jak i należących do niej przewodów i urządzeń, należy przede wszystkim przestrzegać następujących zasad:

  • Ostrożności nigdy nie jest za wiele,
  • Zanim zaczniesz rozkręcać urządzenie (telewizor, komputer, radio itd.), upewnij się, czy jest ono odłączone od kontaktu.

W przypadku drugiej zasady warto dodatkowo zawsze fizycznie odłączać sprzęt od źródła prądu (nie tylko przyciskiem znajdującym się na urządzeniu, ale odłączać cały przewód.) Jeżeli sprzęt jest podłączony do listwy, lepiej odłączyć całą listwę z sieci niż użyć jedynie przycisku na listwie - przycisk ten zawsze może się włączyć przypadkiem, wtyczka sama nie wskoczy go gniazdka. Komputery w pewnych sytuacjach mogę być bezpiecznie rozkręcane nawet podczas ich pracy, ale lepiej i tu zachować ostrożność. Jeżeli rozkręcasz komputer, lepiej także odłącz go od zasilania. Wprawdzie napięcia na płycie głównej są na ogół niewielkie, ale manipulując przy nich podczas pracy komputera możesz przypadkowo spowodować zwarcie, lub, co gorsza, natrafić śrubokrętem na okolice zasilacza, które są wewnątrz komputera jedyną partią o dużych napięciach. Nigdy nie rozkręcaj zasilacza przy kablu włączonym do sieci, panuje w nim napięcie 230 Volt! To, co pisałam o komputerze, nie dotyczy monitora, w którym panują bardzo duże napięcia, nawet po całkowitym odłączeniu, podobnie jak i w telewizorze. Takich urządzeń lepiej nie naprawiać samemu. Nigdy nie dotykaj tylnej płyty komputera i nie podłączaj do niej żadnych urządzeń (głośnik, mysz) podczas pracy komputera, jeżeli masz mokre ręce lub w pobliżu tylnej płyty znajduje się metal (np. kaloryfer) - może wówczas nastąpić silne, niemiłe „kopnięcie” prądu. Z kolei podczas odłączania czy naprawiania żyrandoli najbezpieczniej jest wykręcić bezpieczniki.

Zabezpieczeniem przed bezpośrednim kontaktem z prądem jest na ogół system automatycznego odłączania napięcia poprzez tzw. wyłączniki nadprądowe, różnicowoprądowe oraz popularne bezpieczniki. Taka instalacja musi być zawsze uwzględniona podczas projektowania instalacji elektrycznych. System skalda się standardowo z dwóch zacisków ochronnych dzięki którym da się podłączyć przewód zabezpieczający, przy czym każdy z zacisków pozwala na podłączenie czterech odgałęzień przewodów (tzw. przewody ochronne, do których przyłączane są m.in. sworznie ochronne gniazd prądu oraz obudowy liczników napięcia.) Mimo wszystko zawsze istnieje ryzyko zaistnienia zagrożenia dla życia i zdrowia, ponieważ nie istnieją absolutnie niezawodne systemy układy zabezpieczające. Do trywialnych przyczyn wypadków należy korzystanie ze sprzętów, wadliwych, uszkodzonych, konstruowanych samodzielnie bez znajomości zasad działania, używanie prowizorycznych połączeń oraz wykorzystywanie urządzeń elektrycznych niezgodnie z ich przeznaczeniem czy zapominaniem o wyłączeniu sprzętu (np. żelazka) przed wyjściem z domu. Pamiętajmy, że łącząc przewody (kable) należy zawsze dokładnie owinąć miejsce połączenia taśmą izolacyjną. Nieprecyzyjne łączenie kabli może nawet spowodować pożar.

Standardowym zabezpieczeniem domowych instalacji elektrycznych są bezpieczniki prądu („korki”.) Stanowią je najczęściej bezpieczniki wyposażone we wkładki topikowe. Zasada ich działania jest taka, że są one najsłabszymi elementami w sieci elektrycznej domu, a zatem najszybciej przepalają się (uszkadzają) przy nadmiarowym napięciu w sieci, powodując jednocześnie odcięcia całego obwodu od zewnętrznego źródła zasilania. W przypadku wkładek topikowych przepalenie się korków pociąga za sobą konieczność wymiana tej wkładki. Naprawa raz uszkodzonej wkładki i ponowne jej wkręcenie jest bardzo ryzykowne! Jeżeli jednak posiadamy bezpieczniki nadmiarowoprądowe (tak zwane „esy”, coraz powszechniejsze, istnieje obecnie ogromna szansa, że właśnie takie są w twoim domu), należy jedynie przesunąć dźwignię wyłącznika bezpiecznika do pozycji włączenia. Jeżeli awaria jest na tyle poważna, że bezpieczniki nie wyłączyły się, prawdopodobnie uruchomione zostało tzw. zabezpieczenie przelicznikowe i jedyne co można wówczas zrobić to wezwać pogotowie energetyczną bądź specjalistę w dziedzinie elektryki. Lepiej nie próbować naprawiać go samodzielnie, bowiem zerwanie plomby zabezpieczenia grozi obciążeniem nas opłatami ze strony zakładów energetycznych.

Jeżeli znajdziemy się w sytuacji, w której absolutnie konieczne jest samodzielne naprawienie bezpiecznika, warto pamiętać o następujących zasadach:

  • Wymienia się jedynie bezpieczniki z nieuszkodzoną obudową,
  • Wymiana i naprawa powinna być wykonywana dopiero po usunięciu przyczyn awarii,
  • Przed wymianą należy odłączyć wszystkie odbiorniki napięcia elektrycznego,
  • Nowy bezpiecznik powinien być tego samego typu, co przepalony i charakteryzować się tym samym prądem znamionowym.

O wiele prostsze w obsłudze są wspomniane już wyłączniki nadmiarowoprądowe, włączone ponownie poprzez użycie zapadki typu „on/off”. Są one odpowiednio droższe niż starsze typy, ale o wiele sprawniejsze i wygodniejsze. W ich przypadku wymiana czy też całkowita ich zamiana na inny typ systemu zabezpieczającego jest także bardziej skomplikowana i powinien jej dokonać zawodowy lub przynajmniej doświadczony elektryk. W innym przypadku nowe zabezpieczenie może być zupełnie niekompatybilne z istniejącą już siecią elektryczną, co może być przyczyną jego złego funkcjonowania.

Osobna kwestią jest udzielania pomocy ludziom porażonych przez prąd. Należy znać podstawowe zasady udzielania takiej pomocy. Nie należy absolutnie polewać porażonego wodą. Nigdy bezpośrednio nie dotykaj osoby porażonej, nawet celem jej odciągnięcia od prądu, przed odłączeniem źródła tego porażenia. W przeciwnym razie prąd przepłynie także na ciebie! Należy zawsze wezwać pogotowie, nawet jeżeli wydaje się, że porażony czuje się dobrze. Nie dotyczy to oczywiście drobnych prądów, jak ”kopnięcie” obudowy komputera, tylu lodówki, itp. Jeżeli już koniecznie musisz dotkać podejrzan3go przewody, dotykaj go wierzchem, nie wnętrzem dłoni, bowiem porażona dłoń będzie mieć tendencje do zaciskania się na przewodzie niezależnie od naszej woli. Jeżeli nie przepadasz za lekkimi dawkami napięcia, nigdy nie bierz do ust baterii, końcówek wzmacniaczy i ładowarek sieciowych.

  1. Domowe instalacje elektryczne

Instalacja elektryczna wymaga zawsze nadzory wykwalifikowanego elektryka. Najlepiej nie budować jej samemu (jak to bywa w przypadku stawiania od podstaw domów jednorodzinnych), bowiem od prawidłowego jej funkcjonowania i systemu bezpieczeństwa zależeć będzie w przyszłości życia nasze i naszych bliskich.

Typowa instalacja składa się z następujących elementów:

  • Przewody,
  • Bezpieczniki,
  • Gniazda,
  • Punkty oświetleniowe,

Wskazane jest przy tym, by obwody oświetleniowe i dla kontaktów elektrycznych były od siebie niezależne. Pewne urządzenie pobierające bardzo wiele mocy powinny być przyłączone od całkiem osobnych obwodów (np. pralka.) Ilość obwodów uwarunkowana jest ogólnie od przewidywanej ilości i mocy pobieranej przez urządzenia, z jakich zamierzamy korzystać. Standardowo w jednym obwodzie jest dziesięć kontaktów lub opraw oświetleniowych. Jedno gospodarstwo domowe potrzebuje ok.. 10 -20 kW energii na dobę.

Napięcie doprowadzane jest do domów i mieszkań z elektrowni. Istnieją dwa rodzaje przesyłu energii: sieć napowietrzna lub połączenie kablowe. Sama instalacja także może być różnego rodzaju. Możliwa jest oczywiście sieć jednofazowa. Bardziej popularna jest obecnie sieć trójprzewodowa, składająca się z fazowego przewodu prądu, przewodu ochronnego oraz przewody przenoszącego prąd w kierunku przeciwnym (tzw. przewód zerowy, zero.), oraz sieć pięcioprzewodowa, zawierająca aż  trzy przewody fazowe zamiast jednego. W obu powyższych przypadkach przewodu ochronne są podłączane do kontaktów oraz do opar oświetleniowych. Przewód fazowy znajduje się z kolei zawsze z lewej stronie gniazda.

Celem zabezpieczenia sieci jest specyficzne ułożenie przewodów w ścianach i sufitach: powinny one zawsze być prostopadłe lub równolegle do ścian budynku. Zasada ta może uchronić nad przed porażeniem elektrycznym podczas wiercenia lub wbijania gwoździ. Mimo to zawsze dobrze jest upewnić się, czy w danym miejscu nie biegnie prąd (za pomocą planu budynku, lub, gdy go nie posiadamy, specjalnych urządzeń wykrywających kable przewodzące.) Ponadto standardowo sieć wyposażona jest we wspomniane już bezpieczniki, których zadaniem jest odłączenie napięcia przy wartości krytycznej prądu. Dodatkowo stosuje się też obecnie układy zabezpieczające przed porażeniem (tzw. wyłączniki różnicowo-prądowe, urządzenia zamontowane przed tablicą rozdzielczą napięcia, wykrywające nawet prądy o małym natężeniu - prądy przebicia - i odłączające dane urządzenie.) Systemy te mogą być równie dobrze włączone w pojedyncze obwody lub całą sieć i powinny teoretycznie być podłączane do wszystkich dużych metalowych przedmiotów oraz metalowych obudów sprzętu. Najważniejsze jest przy tym jednak to, by miejsca kontaktu przewodów prądu z wyłącznikami różnicowo-prądowymi bezwzględnie muszą być trwale i stabilne, a także chronione przed kontaktem z wodą, korozją, itp.

Osobnym zagadnieniem, nie mniej istotnym dla bezpieczeństwa, jest zabezpieczenie przeciwpożarowe. Obwód elektryczny skutecznie chroniący przed zwarciem i zapaleniem to obwód spełniający warunki:

  • Włączenie w obwód mechanizmu różnicowo-prądowego odcinającego w razie ryzyka elektryczność,. o natężeniu prądu zadziałania nie większym niż 0.5 A
  • Podłączenie jakiegokolwiek systemu ostrzegawczego, np. alarmu akustycznego, świetlnego.

Metoda układania i dopasowywania instalacji elektrycznej uwarunkowana jest głównie konstrukcja budynku oraz materiału, z jakiego dom jest zbudowany. Przykładowo, budowle wykonane w większości z betonu, cegieł czy szkła istnieje małe zagrożenie pożarem w porównaniu z konstrukcjami zawierającymi wiele elementów drewnianych. Osobnych zabezpieczeń wymagać będą konstrukcje wykonane w dużej mierze z metalu.

  1. Liczniki elektryczne

Sieci domowe i przemysłowe mają standardowo włączone w obwód liczniki pobieranej energii elektrycznej. Zadaniem licznika jest naliczanie zużycia prądu, a zatem i należności za elektryczność doprowadzona z elektrowni, jest zatem naturalną rzeczą, że odłączanie, modyfikowanie czy samodzielna wymiana licznika grozi surowymi konsekwencjami prawnymi. Licznik pozwala na odczytanie ilości wykorzystanej energii elektrycznej w jednostkach zwanych kilowatogodzinami (kilowatogodzina jest to ilość energii elektrycznej pobierana przy pracy urządzenia elektrycznego działającego przy doprowadzonej mocy jednego kilowata.) Odczyt licznika odbywa się co miesiąc lub co kilka miesięcy, w zależności od zaleceń dostawcy energii.

Typ zainstalowanego w naszym domu licznika uzależniony jest od rodzaju instalacji elektrycznej. Tak więc liczniki bywają przykładowo jednofazowe lub trójfazowe. Wyróżnia się także odmienne liczniki w zależności od sposobu naliczania należności za pobraną moc. Wyróżnia się tu:

  • Liczniki jednotaryfowe, stosowane tylko wtedy, gdy przez cały dzień (i noc) płatnika obowiązuje ta sama stawka za energie elektryczną,
  • Popularniejsze często liczniki dwutaryfowe - instalowane wtedy, gdy zakład energetyczny rozlicza nas osobno za dnia i nocą (stawka jest zmienna w przeciągu doby.) Ten typ licznika musi więc posiadać dwa liczydła i sterujący nimi zegar.

Według prawa polskiego liczniki prądu muszą być zainstalowane w tzw. miejscach bezpiecznych, nie narażonych na uszkodzenia, wpływ wody i pogody, ulatnianie się gazu i innych substancji zakwalifikowanych jako niebezpieczne, a jednocześnie w miejscy pozwalającym na łatwy dostęp i odczyt wskazań licznika. W domach jednorodzinnych lub gospodarstwach rolnych umieszcza się do zwykle na zewnętrznej ścianie budynku lub w specjalnej skrzynce zabezpieczającej, umieszczonej na ogrodzeniu posesji. Należy przy tym pamiętać, że licznik, choć dostarczany jest zwykle bez opłat dodatkowych za montaż i eksploatację, stanowi własność elektrowni lub innego dostawcy elektryczności, a więc nie można przy nim bezkarnie manipulować lub naprawiać go samodzielnie. Należy jednak bezwzględnie dbać o jego bezpieczeństwo. Dostawca prądu zwykle podpisuje z odbiorcą umowę na czas nieokreślony na użytkowanie licznika, Ponadto nie wolno naruszać plomby legalizacyjnej, jaka zwykle jest na otrzymanym od dostawcy liczniku. Plomba taka kontrolowana jest w Polsce przez Główny Urząd Miar. Czasem drugą plombę zakłada lokalny zakład energetyczny. Naruszenie plomby w obu przypadkach pociąga za sobą duże kary pieniężne, o ile fakt ten zostanie udowodniony przez dostawcę.

prqad

Dostawca energii upoważniony jest do sprawdzania, czy nie ma przypadkiem miejsca nadużycie polegające na nielegalnym poborze mocy spoza licznika. Zakład energetyczny zwykle kontrolują liczniki, by zabezpieczyć się przed kradzieżą energii, niestety dość powszechną. Przepisy stwierdzają przy tym, że kontroli muszą dokonywać minimalnie dwie osobny zatrudnione przez dostawcę, posiadające wszystkie niezbędne dokumenty poświadczające ich tożsamość i fakt zatrudnienia. Ponadto przy każdej kontroli musi być sporządzony specjalny protokół. Warto o tym wszystkim pamiętać, bowiem zdarza się, że za kontrolerów poszywają się rozmaici przestępcy, uzyskując tym samym dostęp do naszych domów. Udowodnienie odbiorcy dopuszczenia się nielegalnego poboru napięcia z wyłączeniem licznika jest dla kontrolerów zwykle proste i jednoznaczne. Grożą za to nie tylko wysokie kary pieniężne, ale i interwencja komornika lub nawet pozbawienie wolności. Wysokość kary uzależniona jest głównie od ilości skradzionej energii. Aby uniknąć nieporozumień, lepiej zatem nie otwierać licznika i nie modyfikować instalacji. Jeżeli licznik nie działa lub wydaje się działać inaczej niż zwykle, zawsze możemy poprosić pracowników zakładu energetycznego o jego sprawdzenie pod tym kątem.

Leave a Reply